Тема: “ЫА дифтоҥҥа ыалдьыттааһын”

(Бэлэмнэнии бөлөх оҕологугар)

 

Сыала: «ыа»  дифтону  үөрэтии, өйдөбүлүн билиһиннэрии

Соруктар:

  • толкуйдуур дьоҕурдарын сайыннарыы,
  • дорҕоон састаабын ырытыы,
  • оонньуу нөҥүө “ыа” дифтонг өйдөбүлун билиһиннэрии
  • оҕону чуолкайдык саҥардыы

Бэлэмнэнии үлэ: оонньуулар быраабылаларын билиһиннэрии, дорҕооннору

хатылааһын, тарбах эрчиллиилэрин үөрэтии.

Туттар  материаллар:  экран,  тарбах  эрчиллиилэрин  медиа  пособиета,

оонньуулар  карточкалара,  ытык,    хаамыскалар,  фишка-ойуулаах

карточкалар, ойуулар, ”ы”дорҕоон,”а”дорҕоон, ыттар, лыахтар төбөҕө кэтэр

мааскалар, кругтар,харандаастар,контейнердар,көбүөр).

Областар алтыһыылара: -саҥарар саҥаны сайыннарыы,билэр–көрөр дьоҕуру

сайыннарыы,кэрэ эйгэҕэ уһуйуу,тулалыыр эйгэни кытта бодуруһуу.

Ис хоһооно:

Үтүө күнүнэн оҕолоор! Мин Сивцева Анна Федоровна диэммин “Мичил”

оҕо тэрилтэтин иитээччитэбин, эһигини кытта оонньуу кэллим.  Кэлин эрэ,

оҕолоор  оонньуоххайын  бутэй  дорҕоону  эттэхпинэ  таһынаҕыт,  аһаҕас

дорҕоону  эттэхпинэ  атаххытынан  дибдийэҕит(хаста  да  хатылыыбын).

Соп,маладыастар.  Эһиги    оонньуургутун  төһө  сөбүлүүгүтүй?  (оҕолор

эппиэттэрэ). Дорҕоон диэн тугуй оҕолоор?  (дорҕоону истэбит-саҥарабыт).

Дорҕооннорго  ыалдьыттыы,  оонньуу  барабыт    дуо?Манна  кэлэн  экраны

көрүөххэйин  эрэ,  туох  көстөрүй?  (оҕолор  эппиэттэрэ),  (слайд  көстөр

фишкалар  бэлиэлэрэ-кылгас  аһаҕас  дорҕоон,уһун  аһаҕас  дорҕоон,бүтэй

дорҕоон, дифтонг).Бүгүн дифтону кытта билсиэхпит,  оонньуохпут. Дифтонг

диэн оҕолоор,икки дорҕоонтон турар (кылгас аһаҕас дорҕооннор силбэһэн

дифтонг үөскэтэллэр (дифтонг слайд көстөр)Оҕолоор, атын бэлиэлэртэн олох

атын эбит(икки дьүһүннээх) (сообщение кэлэр)Туох тыаһыырый?Көрүөххэ эрэ

Сарыал уол тонсуйар (видео көстөр- санарар).  Уол сацарар:”Үтүө – күнүнэн

оҕолоор! Дьиэгэ кинигэ  аа5аары гыммытым. Кинигэм иһиттэн  дифтонум

куотан хаалбыт. Кемелеьун эрэ оголоор!

Сарыал  уолга    көмөлөһөн  дифтонун  булан    ыытабыт  дуо?(оҕолор

эппиэттэрэ).

Оголоор, уолбут аата ким диэний?(оҕолор эппиэттэрэ) Сарыал диэн аакка

ханнык  эрэ  дифтон  саспыт  (тылы  ырытыы,”ыа”  дифтонг  буоларын

быһаарыы)(схемата көстөр-слайд). Сөп, оҕолор маладьыастар!

(Группаҕа 4 остуол турар 1-4№-дээхтэр. Остуол аайы  дьиэ макета турар, дьиэ

кэлин  өттүгэр    дифтонг  бэлиэтэ  баар,-макет  иһигэр  дифтонг

дорҕоонноро(кэмбиэр,ы,а,бэлиэтэ).

Оҕолоор остуоруйаны төһө сөбүлүүгүтүй?  Ооонньоон көрөбүт дуо?

«ыаллыылар»- остуоруйа

(оруоллары  оҕолорго  түҥэтэбин).оруоллар:”ы”дорҕоон,”а”  дорҕоон,икки

ыттар,лыахтар.(маскалары кэтэрдэбин).

Олорбуттара  эбитэ  үһү  ыаллыы  “ы”  уонна  “а”дорҕооннор.(кругтарга

олордобун) Арай биирдэ “ы” дорҕоон суол устун баран испит. Лыахтар көтө

сылдьалларын көрбүт. Эмискэ киниэхэ утары ыттар сүүрэн кэлбиттэр. Ыттар

ытыраары  гыммыттар,  ырдьыгынаабыттар,  ыксаппыттар.  “ы”  дорҕоон

ытаабыт: “Миигин ыытын,”- диэбит. Ыттар ыйылаат, сүүрэ  турбуттар. “ы”

дорҕоон ытыырын истэн, “а” дорҕоон айаллаан кэлбит. “а”-аата! Абытайын!

Ким  манна  сарылыыр?!”-  диэбит.”ы”дорҕоон  ытырыык  ыттар  ытыра

сыспыттарын,  ырдьыгынаабыттарын  куоппутун  кэпсээбит.”а”  дорҕоон

аһыммыт, харыһыйбыт:

-“ы”доҕорум, ытаама! –диэн көрдөспүт.

“ыл  барыах  миэхэҕэ,  иккиэ  буолан  олордохпутуна,  ыттар  биһигиттэн

куттаныахтара,”-диэбит  “а”  дорҕоон.  Онтон  ыла  “ыа”  дорҕоон  диэн

ааттаммыттар, ыал буолан олорбуттар.(ыа дифтонг икки дорҕоонтон турарын

хатылааһын). Наһаа үчүгэйдик оонньоотубут дии көрүөххэйин эрэ манна

(кэмбиэр хостоон ылабын). Бу тугуй? (эппиэттэр) Сопко эттигит.Салгыы манна

остуолга көрүөххэйин эрэ?(почта дьааһыгын ыйытабын) оҕолоор манна уган

Сарыалга  сурукпутун  ыытыахпыт.  Ханнык  дьиэҕэ  барабыт?  (оҕолорго

талларабын)

оонньуу “этиилэр”

Соруда5ы толордохпутуна, бу дьиэ иһиттэн дорҕоон булуохтаахпыт.

(макеты көрдөрөбүн)

Сыала:

карточкаҕа баар “ыа” дифтоннаах ойуулартан  этиилэри толкуйдааһын.

Туттар  тэрил: 18х12см  (алта  алталыы  ойуулаах)  карточкалар,

сабыллардаах.(тыа,ат,үс,лыах,сир,биэс,сыал,мас,отон,быа,күн,кыыс,ыт,кус,

сыа,сон,аан,  тыал).  (Толордохпутуна    дифтоммутун  “а”дорҕоонун  дьиэ

макетыттан ылан  кэмбиэргэ уган иһэбит ).

Оонньуу быраабылата:

Оҕолор биирдии карточка ылаллар. Карточкаҕа баар ойууларынан  этии

толкуйдуохтаахтар. Ханнык тылы карточкаҕа туттар да, ойуутун сабан иһэр.

Ким  карточкатын  ойуутун  урут  бүтэрбит  ол  кыайар.  “ыа”  дифтонг  диэн

таайыахтаахтар  (ыарырҕаттахтарына  көмөлөһөн  биэрэбин.)Соп  салгыы

суолбут устун айанныаҕын. (Икки доргоонтон турарын хатылыаҕын)

оонньуу “күөрчэх”(муостаҕа олорон оонньооһун)

Сыала:

-дифтону арааран истэргэ үөрэтии;

-тыл бастакы иккис дорҕоонноро ханныктарын ырытан этэргэ үөрэтии.

Туттар тэрил: мас ытык,мас ытыкка аҕыс ойуулаах: ат, от , ыт, эт,тыа, лыах, сыа

Оонньуу быраабылата: 

Ытыгы биир оҕо эргитэр, ханнык ойууга кэлэн иҥнэс гына түһэр да, туох

ойууламмытын  оҕо  этэр,  онтон  бастакы  дорҕооно,  иккис  дорҕооно

ханныктарын быһааран этэр.

Салгыы  о5олор  биир-биир  ытыгы  эргитэллэр,  о5о  кыайан  эппэтэ5инэ,

көмөлөһөн  ырытан  биэрэллэр.  (Дифтоммут  “ы”дорҕоонун  таайан  эмиэ

ылабыт.) (Икки доргоонтон турарын хатылааһын)

оонньуу «үс хаамыска»

Сыала: икки,  үс  дорҕоонноох  (дифтоннаах,  уһун  аһаҕас,кылгас

аһаҕас)дорҕооннордоох тыллары ырыта үөрэтии. Тыл схематын сөпкө була

үөрэнии.

Туттар тэрил: «үс хаамыска» — үс кубик.

*1 хаамыска ойуулара: эт, быа,саа,лыах,туус, биир кураанах өрүттээх.

*2 хаамыска ойуулара: от,мас, лыах,хаас, тыа, биир кураанах өрүттээх.

*3 хаамыска ойуулара: быа,от,тииҥ,үс,ат, биир кураанах өрүттээх.

Оонньуу быраабылата:

Бары алталыы карточка-схема ылаллар. Бастаан биир хаамысканы бастакы

оҕо остуолга быраҕар. Ханнык ойуу хаамыска үөһээ өттүгэр түбэстэ да, ол

ойуутун оҕо ааттыыр.

Карточкатын  сөпко булбут, ырыппыт ол оҕо кыайыылаах буолар.Өскөтүн

“хаамыска” кураанах өрүтүнэн түстэҕинэ, бу оонньооччу көтөр, оонньообот,

салгыы атын оҕо хаамысканы быраҕар.

Оҕолоор,наһаа  учүгэйдик  оонньоотубут.  (Икки  доргоонтон  турарын

уерэтии)Сорудаҕы  толордубут  “ыа”  дорҕоон  бэлиэтин  буллубут  ,

кэмбиэрбитигэр угуохха.     Оҕолоор  дифтоммутун  буллубут, ханнык дифтонг

баран хаалбытый хатылыаҕын ( ааттыыбыт). Сарыал  уолга кэмбиэрбитин

ыытыаххайын.(почта дьааһыгар  оҕонон уктарабын).

 Физкульт минутка:

Билигин сынньана таарыйа олоро түһүөххэйин эрэ .( Электроннай пособия

көстөр  харандаас эрчиллиилэрэ 5-6 слайд көстөр, үтүктэн оҥоробут,көбүөргэ

олоробут ).

Хамсаныылаах оонньуу:

Оҕолоор  кэлин,  эрэ  оонньуоххайын  (“ыа”дифтон  аҥаар  дорҕоонноро

муостаҕа сыталлар, ону кытта атын аһаҕас  дорҕооннор эмиэ ). Бу оонньууга

крук иһигэр паара буолан турабыт –ыстаҥалыыбыт. Иккиэн сүүрэн тиийэн

биирдии  дорҕоон  ылыахтаахпыт  .  Крукка  киирэрбитигэр  “ыа”  дифтонг

буолуохтаахпыт. Оонньуу хаста да хатыланар. Маладьыастар!Кэлин эрэ , туох

тыаһыырый?

( тыас тыаһыыр,видео кестер, Сарыал уол уербут). Баһыыбаларын, оҕолоор!

мин эһиэхэ бэлэхпин ыытабын! Көрсүөххэ диэри! (оҕолор покалаһаллар).

Сарыа  уолбут  биһиги  сурукпутун  туппут,кинигэтигэр  “ыа”  дифтона

киирбит.Сарыал уол тугу ыыппытын көрүөххэ эрэ оҕолоор! (кыра кинигэлэри

ылабын  почта  дьааһыгыттан,түҥэтэбин).Баһыыбаларын  миигин  кытта

оонньообуккут иһин. Көрсүөххэ диэри оҕолоор!